Pipilotti Rist: Ever Is Over All

Ever is Over All

Pipilotti Risten Ever Is Over All bideo-instalazioa XX. mende amaierako bideo-artearen erreferentziatzat hartzen da. Pieza hori egin zuen urtean bertan, 1997an, aurkeztu zuten Veneziako Bienalaren 47. edizioan.

Pieza hau erabat aldentzen da aurretiko arte kontzeptualaren kutsu zorrotz eta analitikotik, eta Pipilotti Ristek bideoklipen nahiz herri kulturaren munduko estetikatik eta esperientzia sentsorialetik hurbil dagoen lengoaia bisual bat baliatzen du hemen. Irudiaren eta publikoaren arteko harremana erabat eraldatzen duen presentzia fisiko eta emozionala sortzen du, kolorea, musika eta mugimenduaren bitartez.

Ever Is Over All bi bideo-proiekzio sinkronizatuz osatuta dago. Titulua honela itzul liteke: “dena amaitu da betiko” edo “betikotasuna beste ororen gainetik”. Proiekzioetako batean, neska gazte bat ageri da, Zuricheko kale batean oinez. Soineko urdin delikatu bat dauka jantzita, eta Saharaz hegoaldeko lore subtropikal gorri handi bat darama eskuan. Espaloitik paseatzen doala, aparkatuta dauden autoen kristalak bata bestearen atzetik apurtuz doa lorearekin. Eszenari ez dario inolako dramatismo zantzurik. Protagonista irribarretsu ageri da; haren mugimenduak eztiak dira, ia koreografikoak. Neskaren ekintza bortitzek kontraste handia egiten dute bere jarrera barearekin eta sekuentzia osoari darion arintasunarekin.

Aldibereko bigarren proiekzioak loreen lehen planoetan barneratzen gaitu. Kamera poliki-poliki mugitzen da loreen kolore saturatuen eta forma organikoen artean. Giro hipnotiko eta oniriko bat sortarazten da, eguneroko errealitatea utzi eta ametsetik hurbil dagoen lurralde baterantz abiatuko bagina bezala. Entzuten den musika ezti eta limurtzaileak areagotu egiten du sentsazio hori.

Protagonistak, bere zapata gorriekin eta presentzia argitsuarekin, fantasiazko zinemaren zenbait irudi ekartzen dizkigu gogora, hala nola Dorothyk Ozeko aztia filmean deskubritzen duen unibertso koloretsua. Itxura ludiko eta sentsorial horren azpian, alabaina, etengabeko tentsioa sortzen da edertasunaren eta biolentziaren artean, fintasunaren eta hausturaren artean.

Bideoko unerik adierazgarrienetako bat protagonista polizia-agente batekin gurutzatzen denean gertatzen da: adeitasunez agurtzen du poliziak, neska egiten ari den horretan esku hartu gabe. Ustekabeko keinu horrek aldatu egiten du eszenaren logika, sinbolikoki eten egiten baitu aurreikusitako zigorra. Horrela, ekintza hori ez dugu bandalismo-ekintza huts bezala ulertzen, emakumeen rol tradizionalen alegoria eta fantasia emantzipatzailea ere bada.

Instalazioa 1990eko hamarkadan sorturiko hirugarren olatuko feminismoarekin lotuta dago. Olatu horrek zalantzan jartzen ditu emakumearen irudikapen konbentzionalak: horretarako, ironia eta anbiguotasuna baliatzen ditu, eta historikoki femeninotasunari lotutako kode kulturalez ere birjabetzen da xede hori lortzeko. Beste eredu feminista batzuek salaketa zuzenagoa aukeratzen duten bitartean, hirugarren olatuko feminismoko artistek umorea, sentsualitatea, herri-kultura eta komunikabideen estetika txertatu zituzten kritikarako baliabide gisa.

Testuinguru horretan, loreak oso eginkizun sinbolikoa du bideo-instalazio honetan. Tradizionalki loreak hauskortasunari, edertasunari edo apainketari loturik agertzen badira ere, hemen hausteko eta baieztatzeko tresna bilakatzen da. Pipilotti Ristek hankaz gora jartzen ditu femeninotasunari egotzitako esanahiak, eta keinu suntsitzaile bat ekintza ia katartikoa bilakatzen du.

Ikuspegi poetiko, umoretsu eta sentsuala baliatuta artistak bideografia erabiltzen du oraindik indar bete-betean jarraitzen duen gogoeta bat proposatzeko. Obrak etengabeko kontraesan baten aurrean jartzen gaitu; arrazionala eta emozionala denaren artean, plazer bisuala eta deserosotasuna sortzen duenaren artean mugitzen baita. Hori horrela, hainbat gai hautematen ditugun moduari berriro begiratzeko eskatzen digu: indarkeria, desira, gorputz femeninoa eta, oro har, giza gorputza espazio publikoan.

Instalazio honetako irudi indartsu horiek gainditu egin dute artearen mundua, eta kultura bisual garaikidean integratu dira. Horren lekuko da, esate baterako, Beyoncé abeslariak 2016ko Hold Up bideoklipean egiten dien omenaldia.

Aretoaren barruan une batez egoteko iradokitzen dizugu: utzi zure buruari irudiek, soinuek eta koloreek sortzen duten erritmo pausatuaz blaitzen. Pipilotti Risten obran, ikusizko esperientzia ez da sekula mugatzen begi aurrean dugunera; aitzitik, espazioa emozionalki bizitzeko modua ere eraldatzen digu.