Maria Helena Vieira da Silva. Espazioaren anatomia

Iruzkinak

Espazioaren anatomia

Estudioa, Lisboa (Atelier, Lisbonne), 1934–35
Marseilla zuria (Marseille blanc), 1931

Vieira da Silvaren obrak hark artearekin zuen konpromiso irmoa islatzen du. Ikusten zuena barneratzen eta berrinterpretatzen zuen bere pinturetan: apalategietan pilatutako liburuak, hiriko aldamioak, azulejuz estalitako hormak eta espazioaren egitura bera.

Vieira da Silvak, alabaina, ez zuen sekula ulertu espazioa gai geometriko huts gisa. Haren begietarako, askoz arinagoa eta irekiagoa zen zerbait zen. Espazioak emozioa eta memoria zituen, baita presentzia fisikoa ere.

Lisboan ikasten ari zela piztu zitzaion anatomiarekiko, eta, batez ere, hezurren egiturarekiko lilura. Aurkikuntza horren ondorioz, utzi egin zion espazioa elementu huts edo pasibotzat hartzeari, eta, aldiz, giza gorputzaren antzera eraiki zitekeen zerbait bezala hasi zen ikusten: modelatu, eutsi eta eraitsi zitekeena.

Hasieran, geruza gardenak, lerro erritmikoak eta lauki-sare aldakorrak baliatuz arakatu zuen espazioa. Sakontasuna eraiki egin zuen, eta ez deskribatu bakarrik.

Hogeita hamarreko hamarkadako pinturak inflexio-puntu bat dira. Garai hartako bi lan funtsezkoak dira haren obra ulertzeko. Horietan, espazioari barne-armazoi edo berezko hezurdura bat emateko lehen ahaleginak ageri zaizkigu.

1931n eginiko Marseilla zuria da lan horietako bat. Urte hartan bisitatu zuen Vieira da Silvak Marseilla portu-hiria, eta liluraturik utzi zuten hango zubi transbordadoreak eta hura airean eusteko esekitako altzairuzko kableek. Iruditu zitzaion zubia ur gainean zihoala, pisu gabe, eta ikuspen horrek eraldatu egin zion espazioa ulertzeko modua.

Garai hartan zubiari eginiko pinturaren argazki bat baino ez da kontserbatzen, baina haren eragina nabaria da Marseilla zuria obran, nahiz eta lan horrek egurrezko aldamio bat erakutsi etxebizitza-bloke baten ondoan. Xehetasunak gutxienekora murrizten dira, eta oinarrizko egitura bakarrik uzten du. Funtsezkotasun arkitektonikoaren adibide goiztiar horrek definitu zuen Vieira da Silvaren ondorengo lanaren parte handi bat.

Urte batzuk geroago, Estudioa, Lisboa pinturan, espazio pertsonalago batean kontzentratu zen artista: bere amaren etxeko tailerrean. Baina, estudio hura bere horretan irudikatu beharrean, plano zeharrargi eta lerro gurutzatuetan disolbatzen du. Estudioa espazio anatomiko bihurtzen da, eta agerian uzten ditu haren “hezurrak”: lan egiteko eta pentsatzeko leku bat da. Vieira da Silvak gela fisikoa baino zerbait gehiago balitz bezala ulertzen zuen estudioa: pentsamenduaren arkitekturatzat jotzen zuen, ideiak eta espazioa egituratzeko modutzat.